කොන්දේසි විරහිතව යටත් වීම හෝ ප්‍රතිවිපාකවලට මුහුණ දීම’ යනාකාරයෙන් තර්ජනය කිරීමෙන් ආරම්භ වූ ඉරානයට එරෙහිව අවි අමෝරා ගත් ඇමරිකාවේ යුද්ධය, ‘ඉරානය නැවතත් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් කිරීමට’ පොරොන්දු වීමෙන් අවසන් කළේ කෙසේද? (පළමු කොටස)-විශ්ලේෂණයක්.

බී.ඒ.කාදර්:

[ඊශ්‍රායල-ඉරාන යුද්ධය හුදකලා හෝ අසාමාන්‍ය සිදුවීමක් නොවේ; ඒ වෙනුවට, එය අපේ කාලයේ පරිණාමය වෙමින් පවතින ගෝලීය ප්‍රවණතා පිළිබිඹු කරයි. මෙම ලිපිය විශ්වාසදායක සාක්ෂි ඇසුරු කොට ගනිමින් ඓතිහාසික දෘෂ්ටිකෝණයකින් මෙම ප්‍රවණතාවය ගවේෂණය කරයි.]

ඊශ්‍රායල-ඉරාන ගැටුම කලාපීය යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වී තුන්වන ලෝක යුද්ධයක් දක්වා ඇවිලවිය හැකි යැයි දැනෙන භීතිය මධ්‍යයේ, ‘ට්වීට් රජු’ නම් වූ ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ සැරින් සැරේ මතුවෙන අක්‍රමවත් ට්වීට් පණිවිඩ මෙම තත්ත්වය වඩාත් දරුණු අතට හරවයි.

එය පුදුම සහගත වූ වංගු ගත් සුළි සුළං කුණාටු සහිත ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයක් හදිසියේම අවසන් වූවා හා සමාන විය. ට්‍රම්ප්ගේ තවත් ට්වීට් එකකින් යුද්ධයට අනපේක්ෂිත ලෙස නනතර කරනනු ලැබීය. සටන් කරන පාර්ශ්වයන් සාකච්ඡාවලට සම්බන්ධ නොවූ අතරම විධිමත් ගිවිසුමක් ද අත්සන් නොකළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මෙම තත්වය, සටන් විරාමයක් ලෙස හැඳින්විය යුතුද නැතහොත් තවත් යුද්ධයක් සඳහා තාවකාලික විරාමයක් ලෙස හැඳින්විය යුතුද යන්න පිළිබඳව විශ්ලේෂකයින්ට මහත් ප්‍රහේලිකාවක් බවට පත් වී ඇත.

මෙම යුද්ධය, යුක්රේන යුද්ධය මෙන් නොව, ජාත්‍යන්තර ප්‍රවාහනය සහ අත්‍යවශ්‍ය බලශක්ති නිෂ්පාදනය සඳහා කේන්ද්‍රස්ථානයක් වන මැද පෙරදිග සිදු වන්නක් නිසා සියලු රටවලට සහ සියලු ජනතාවට බලපානු ඇතැයි ලෝකය කනස්සල්ලට පත්ව සිටියේය. කෙසේ හෝ එහි පිපිරීම් ශබ්දයන් කෙමෙන් අඩු වී ඇති අතර, එය තාවකාලික සහනයක් ලබා දී තිබේ.

කෙසේ වුවද යුද්ධය පිළිබඳ සාම්ප්‍රදායික දැක්ම වෙනස් වෙමින් පවතී.

බෙදාගත් දේශසීමා හෝ ගොඩබිම් සම්බන්ධතාවයක් නොමැතිව සැතපුම් 1,112 ක දුරකින් වෙන් වූ බලවත් රටවල් දෙකක් මෙහිදී ගැටුණි. රටවල් දෙකටම බලවත් නාවික බලඇණි තිබුණද, ඒවා භාවිතයට නොගෙන පැවතුනි. එක්සත් ජනපදය ලොව වඩාත්ම දියුණු ගුවන් යානා ප්‍රවාහන නෞකා තමන් බව පුරසාරම් දොඩමින් තම සගයා වන ඊශ්‍රායලයට සහාය වීම සඳහා ඒවා යෙදවීමට උත්සාහ කළද, ඉරානයේ මිසයිලවලින් ආරක්ෂා වීම දුෂ්කර වෙමින් පැවතිණි. යුද්ධයේදී මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන යානා ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර, ගුවන් යානා වාහක නෞකා සහ හමුදා කඳවුරු බොහෝ දුරට භාවිතයට නොගෙන පැවතුනි. මෙය එම භූමියේ සතුරු හමුදා නොමැතිව කළ යුද්ධයකි.

(2).එපමණක් නොව, ඉරානය සතුව න්‍යෂ්ටික බෝම්බයක් නොමැති බව එක්සත් ජනපද ජාතික බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ තුල්සි ගැබාර්ඩ් ප්‍රකාශ කළ බව සිහිපත් කිරීම වටී, එය IAEA අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් රෆායෙල් මරියානෝ ග්‍රෝසි විසින් තහවුරු කරන ලද කරුණකි.

Rafael Mariano Grossi, the current Director General of the International Atomic Energy Agency (IAEA):

සදාම් හුසේන්ගේ මහා විනාශකාරී අවිවලින් මනුෂ්‍යත්වය ආරක්ෂා කරන බවත්, ඒ සමඟම එහි රන් සංචිත සහ තෙල් සම්පත් අත්පත් කර ගන්නා බවත් පවසමින් 2003 දී ඉරාකයේ යුද්ධයක් ආරම්භ කළ එක්සත් ජනපදය, ඒහි පදනම ලෙස ගත්තේ මෙම පදනම් විරහිත චෝදනාවය.

ජෙනරාල් වෙස්ලි ක්ලාක්ගේ විස්මිත හෙළිදරව්ව.

ඉරානයට පහර දීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ගත් තීරණය එක රැයකින් ගත් එකක් නොවේ. 2000 දශකයේ මුල් භාගයේදී, සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීමෙන් පසු, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ එකම සුපිරි බලවතා ලෙස ස්ථාපිත විය. මෙම කාලය තුළ, ඔවුන් තම අවශ්‍යතා ඉටු කිරීම සඳහා මුස්ලිම්වරුන් අතරට සටන්කාමී කුලී හේවා කණ්ඩායම් බඳවා ගනන්නා ලදී, ඉස්ලාම් භීතිකාව පෝෂණය කරනන ලදී, 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසුව, ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයක මුවාවෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානය ආක්‍රමණය කරනන ලදී. ඒ සමඟම, තවත් සුපිරි බලවතෙකු බිහිවීමට පෙර, මැද පෙරදිග මුස්ලිම් බහුතරයක් වෙසෙන රටවල් හතක් වන ඉරාකය, සිරියාව, ලෙබනනය, ලිබියාව, සෝමාලියාව, සුඩානය සහ ඉරානයට පහර දීම සඳහා පස් අවුරුදු සැලැස්මක් සකස් කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ බ්‍රිතාන්‍ය එක්ව කටයුතු කළහ. ජෙනරාල් වෙස්ලි ක්ලාක් මෙය හෙළිදරව් කළේ ලෝකය මවිතයට පත් කරමිනි.

තරු හතරේ ජෙනරාල් වෙස්ලි ක්ලාක් යනු වියට්නාම් යුද්ධයට ද සහභාගී වූ එක්සත් ජනපදයේ ඉහළ පිළිගැනීමක් ලබන හමුදා චරිතයකි. ඔහු 1997 සිට 2000 දක්වා යුරෝපයේ නේටෝවේ මිත්‍ර හමුදා අණදෙන නිලධාරි තනතුර දැරූ අතර කොසෝවෝ යුද්ධය අතරතුර මිත්‍ර හමුදා මෙහෙයුමට නායකත්වය දුන්නේය.

ජෙනරාල් වෙස්ලි ක්ලාක් මෙම පුදුම සහගත පුවත සාකච්ඡා කරන වීඩියෝව නැරඹීමට, ඔබට මෙතැනින් පිවිසිය හැකිය: https://www.youtube.com/watch?v=fAnNJW9_KYA

තවද, 1992 සිට ආරම්භ වූ පසුගිය වසර 33 තුළ, යුද ලෝලියෙකු වන නෙතන්යාහු මාස කිහිපයක් හෝ දින කිහිපයක් ඇතුළත ඉරානය න්‍යෂ්ටික බෝම්බයක් නිපදවන බවට අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කරමින් සිටී. ඔහු මෑතකදී විශේෂයෙන් මේ ගැන හඬ නගා ඇත.

නෙතන්යාහු දේශපාලනිකව ඇමරිකානු සහ ඊශ්‍රායල අවි නිෂ්පාදකයින් නියෝජනය කරයි; ඔහු තනි පුද්ගලයෙක් නොවේ. මේ හේතුව නිසා, ඊශ්‍රායල ජනතාව මැතිවරණවලදී ඔහුව පරාජය කළත්, යුධ නායකයින් විසින් ඔහුව නැවත නැවතත් බලයට ගෙන එනු ලැබේ. සදාම් හුසේන් ඉරාකයේ න්‍යෂ්ටික අවියක් සංවර්ධනය කරමින් සිටින බවට පැතිර යන කටකතාව මුලින් ප්‍රචාරය කළේ ඔහු විසිනි. ඔහු පසුගිය වසර 33 තුළ ඉරානයට එරෙහිව මෙම කතාව කියමින් සිටියි.

අල් ජසීරා නාලිකාවෙන් මෑතකදී නිකුත් කරන ලද වීඩියෝවක ඔහු පසුගිය වසර 33 තුළ ඉරානය පිළිබඳ මෙම කතාව පුනරුච්චාරණය කරන ආකාරය දැක්වේ. ඔබට එය මෙතැනින් නැරඹිය හැකිය: https://www.youtube.com/watch?v=Mzmtdwsef8s

මේ අනුව, ඉරානයට පහර දීම සඳහා කඩතුරාවක් ලෙස ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරාන න්‍යෂ්ටික බෝම්බ ප්‍රෝඩාව වර්ධනය කළ බව පැහැදිලිය.

ඉරානයට එරෙහි යුද්ධය පිටුපස ඇති සැගවුණු අභිප්‍රේරණ

ඇමරිකානු ආධිපත්‍යයට සහ ඊශ්‍රායල භෞමික අභිලාෂයන්ට එරෙහිව නැගී සිටියදී පලස්තීන නිදහස සඳහා තම සහයෝගය සත්‍යවාදීව තබා ගත් එකම රට ඉරානයයි. තවත් බොහෝ අරාබි රටවල් ඇමරිකානු බලයට, ඊශ්‍රායල හමුදාවේ ඉතා දියුණු “Auftragtaktik” හෝ “recon-pull” වැනි හදිසි අකුණු ප්‍රහාරවලට බියෙන් සහ මොසාඩ් නම් බුද්ධි ඒජන්සියට බියෙන් රහසිගතව හෝ විවෘතව යටත් වී ඇත.

මෙම විරෝධතාවය ඊශ්‍රායලය සහ එක්සත් ජනපදය යන දෙඅංශය කෙරෙහිම වූ කලකිරීමට ප්‍රධාන සාධකයකි. ගාසා තීරයේ හමාස්, ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සහ යේමනයේ හූති වැනි ඉරාන පිටුබලය ලත් කණ්ඩායම්වල මැදිහත්වීම, ඊශ්‍රායල ආක්‍රමණ සහ ව්‍යාප්තියට විවෘතව විරුද්ධ වන අතර ඉරාකයේ සහ සිරියාවේ ඇමරිකානු කඳවුරු එමගින් ඉලක්ක කරයි, ඒ නිසා ආතතීන් තවදුරටත් ඉහළ ගොස් ඇත. ඊට අමතරව, එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය යන දෙකටම ඉරානය කෙරෙහි වන සතුරු ආකල්පමය ඉතිහාසයක් ඇත.

1953 දී ෂා රජු යටතේ රූකඩ පාලනයක් ස්ථාපිත කරන ලදී.

1953 දී දූෂිත ඇන්ග්ලෝ-ඉරාන තෙල් සමාගම (දැන් BP) ජනසතු කිරීමෙන් පසු, එක්සත් ජනපද CIA සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ MI6 එක්ව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ අගමැති මොහොමඩ් මොසාඩෙග්ගේ රජය පෙරලා දමා, රූකඩ පාලනයක් ස්ථාපිත කර ෂා රජු ලෙස පත් කළේය.

1979 ඉස්ලාමීය විප්ලවය

1979 ඉස්ලාමීය විප්ලවය එක්සත් ජනපදයේ පිටුබලය ලත් ෂා පාලනයේ අවසානය සනිටුහන් කළේය. ෂා ජාතියේ රන් සංචිත රැගෙන රටින් පලා ගියේය. මෙම කැලඹීම අතරතුර, තම ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රංශයේ වසර 14 ක් පිටුවහල්ව සිටි ඉස්ලාමීය විද්වතෙකු වන අයතුල්ලා රුහොල්ලා කොමේනි, ඉරානයට නැවත පැමිණ අලුතින් පිහිටුවන ලද ඉස්ලාමීය ජනරජයේ වගකීම භාර ගත්තේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ඉරානය ආරම්භයේ සිටම ඇමරිකානු විරෝධී රාජ්‍යයක් ලෙස මතු විය.

1979 නොවැම්බර්- ඇමරිකානු ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගේ අර්බුදය:

1979 දී එක්සත් ජනපදය පිටුවහල් කරන ලද ෂාට පිළිකා ප්‍රතිකාර සඳහා තම රටට යාමට අවසර දුන් විට, ඉරාන සිසුන් ටෙහෙරානයේ ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලයට කඩා වැදී, ඇමරිකානුවන් 52 දෙනෙකු පැහැරගෙන ගොස් දින 444 ක් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස තබාගෙන, ෂා ඉරානයට පිටුවහල් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. එක්සත් ජනපදය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා අත්හැර ඉරානයට ආර්ථික සම්බාධක පැනවීය.

1980-88: එක්සත් ජනපද සහාය ලත් ඉරාක ආක්‍රමණය:

එවකට එක්සත් ජනපද සගයෙකු වූ සදාම් හුසේන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් එක්සත් ජනපද සහාය ලත් ඉරාක ආක්‍රමණය වසර අටක් පුරා පැවති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දෙපාර්ශ්වයේම දස දහස් ගණනක් මිය ගියහ. ඉරාකය ඉරානයට එරෙහිව එක්සත් ජනපදය සැපයූ රසායනික අවි ද භාවිතා කළේය. අවසානයේදී, යුද්ධය ඉරානයේ හමුදා හැකියාවන් ශක්තිමත් කළේය.

ඉරානයේ අද දක්වාම ගෞරවයට පාත්‍ර වන සිදුවීමක් 1980 ඔක්තෝබර් 30 වන දින සිදු විය. එහිදී 13 හැවිරිදි මොහොමඩ් හුසේන් ෆාමිඩේ සිරුර වටේට ග්‍රෙනේඩ් පටියක් බැඳගෙන ඉරාක කාලතුවක්කු ප්‍රහාරක යානාවේ ඉදිරි ගමන නැවැත්වීමට ඉරාක ටැංකියක් යටට පැන ඇත. ඉරාන යුද්ධයේ ඔහු වීරෝධාර ප්‍රාණ පරිත්‍යාගිකයෙකු ලෙස සමරනු ලැබේ.

1983 බේරූට් ද්විත්ව බෝම්බ ප්‍රහාර

ඉරාන සහාය ඇතිව බේරූට් හි එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයට එල්ල වූ බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් ඇමරිකානුවන් 17 දෙනෙකු ඇතුළුව පුද්ගලයින් 63 දෙනෙකු මිය ගියහ. පසුව, බහුජාතික හමුදා කඳවුරේ මරාගෙන මැරෙන ට්‍රක් බෝම්බ දෙකක් පුපුරුවා හරින ලද අතර, එමඟින් එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයින් 220 ක්, නාවික නාවිකයින් 18 ක්, හමුදා සොල්දාදුවන් තිදෙනෙකු සහ ප්‍රංශ සොල්දාදුවන් 58 දෙනෙකු මිය ගියහ.

(3).1988 ජූලි – එක්සත් ජනපදය ඉරාන ගුවන් යානයක් වෙඩි තබා බිම හෙළයි.

1988 ජූලි මාසයේදී, පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයට ඉහළින් පියාසර කරමින් සිටි එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ නෞකාවක් වන USS Vincennes විසින් ඉරාන සිවිල් ගුවන් යානයක් වෙඩි තබා බිම හෙළීමෙන් එහි සිටි පුද්ගලයින් 290 දෙනෙකු මිය ගිය ඛේදජනක සිදුවීමක් සිදුවිය. සිද්ධියෙන් පසුව, ගුවන් යානය වැරදි ලෙස ඉලක්ක කිරීම සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජනපදය සමාව අයැද සිටි අතර, මුලින් එය හමුදා ගුවන් යානයක් බව කියා සිටි අතර, පසුව වින්දිතයින්ගේ පවුල්වලට මූල්‍යමය වන්දි ලබා දීමට එකඟ විය.

එක්සත් ජනපදයේ කෝපයට හේතු වන තවත් සාධකයක් වන්නේ යුක්රේන යුද්ධයේදී ඉරානය රුසියාවට සහාය දැක්වීම සහ චීනය සමඟ දේශපාලන, මිලිටරි සහ ආර්ථික සබඳතා මෑතකදී ශක්තිමත් කර ගැනීම නිසාය.

2025 මාර්තු මාසයේදී ඉරානයෙන් ලෝකයේ දෙවන විශාලතම ලිතියම් නිධිය වන “සුදු රත්තරන්” නමින් හැදින්වෙන නිධිය අනපේක්ෂිත ලෙස සොයා ගැනීමත් සමඟ මෙම එක්සත් ජනපද සතුරුකම මෑතකදී තවත් උග්‍ර අතට හැරෙන්නට විය. මෙම නිධිය වේගයෙන් වැඩි වන විදුලි වාහන ඉල්ලුමට ඉතා වැදගත් වේ. ලෝවි ආයතනය විසින් එය හැදුන්වනු ලැබුවේ “විභව උපායමාර්ගික ක්‍රීඩාව වෙනස් කරන්නෙකු” ලෙසය.

ලිතියම් නිස්සාරණය කිරීම සඳහා චීනය සතුව දැනට වඩාත්ම දියුණු තාක්‍ෂණය ඇති බැවින්, ඉරානය සමඟ යුද්ධයකට යාමට එක්සත් ජනපදය හදිසියේම උනන්දු වීම සම්බන්ධයෙන් වෙනත් ක්ෂණික පැහැදිලි කිරීමක් අවශ්‍ය නොවනු ඇත. සියලුම ජාත්‍යන්තර නීති සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රොටෝකෝලය උල්ලංඝනය කරමින් ඉරානයට එරෙහිව යුද්ධ කිරීමේ එක්සත් ජනපද ක්‍රියාමාර්ග මගින් මෙම සැකය තවදුරටත් තහවුරු වේ.

එමනිසා, එක්සත් ජනපදයේ සහ ඊශ්‍රායලයේ සැබෑ අරමුණ වන්නේ සිරියාවේ කළාක් මෙන් ඉරානයේ පාලන තන්ත්‍ර වෙනසක් සිදු කර තමන්ගේම රූකඩ පාලනයක් බලයට පත් කිරීමයි. මේ සඳහා ඔවුන් හිටපු ෂාගේ පුත් රේසා ෂා ස්ථානගත කර ඇත.

ඉරානයේ පාලනය පෙරලා දැමීමේ CIA–Mossad–MI6 කුමන්ත්‍රණය දිගු කලක් තිස්සේ සිදුවෙමින් පවතී. මෙම උත්සාහය එක්සත් ජනපදය විසින් අරමුදල් සපයන ලද රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ දේශපාලන කණ්ඩායම් හරහා පහසු කර ඇති අතර, බොහෝ විට “ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය” සහ “මානව හිමිකම්” යන හුරුපුරුදු ධජ යටතේ ඒ්වා පවතී.කෙසේ වෙතත්, මෙය එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට එරෙහිව සෘජුවම මිලිටරි ක්‍රියාමාර්ගයකට සම්බන්ධ වන පළමු අවස්ථාව සනිටුහන් කරයි. ගාසා තීරයේ හමාස් සහ ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා මුහුණ දුන් පසුබෑම් සහ සිරියාවේ බෂාර් අල්-අසාද් ඉවත් කිරීමෙන් ඇති වූ ශුභවාදී ආකල්පය, මෙම වර්ධනයට සැලකිය යුතු ලෙස හේතු වී තිබේ.

යුද්ධෙදිත් අනුගමනය කරන්න නීති තියෙනවා, ඒත්…?

2003 ඉරාක ආක්‍රමණයට පෙර භාවිතා කළ බොරුවම ප්‍රතිරාවය කරමින් එක්සත් ජනපදය යුද්ධයට සූදානම් විය. ඉරානය න්‍යෂ්ටික අවියක් නිපදවුවහොත් ලෝකය විනාශයට මුහුණ දෙන බව පවසමින් එහි මාධ්‍ය පක්ෂග්‍රාහී හා හානිකර පුවත් ප්‍රචාරය කළේය. ඊශ්‍රායලයේ න්‍යෂ්ටික අවි ගබඩාව හෝ අනෙකුත් ජාතීන් සතුව ඇති අවි ගැන කිසිදු සඳහනක් නොතිබූ අතර, හිටපු ජනාධිපති බැරැක් ඔබාමා විසින් ඉරානය සමඟ ඇති කරගත් න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් 2018 දී ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඉවත් වීම පිළිබඳ කිසිදු සාකච්ඡාවක් ද නොතිබුණි. ඉදිරියේදී සිදුවීමට නියමිත යුද්ධයේ මෙම වාතාවරණය හිතාමතාම වර්ධනය කරන ලදී.

ඉරානය දැනටමත් අඛණ්ඩව පස් වතාවක් සාකච්ඡාවලට සහභාගී වී තිබුණද, ඕමානයේ පැවැත්වෙන එක්සත් ජනපද-ඊශ්‍රායල් සාකච්ඡාවලට සහභාගී වන ලෙස ට්‍රම්ප් ඉරානයට අනතුරු අඟවා තිබුණි. හයවන වටය ජුනි 15 වන ඉරිදා පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ අතර ඉරානය ඊට සම්බන්ධ වීමට සූදානම් විය. කෙසේ වෙතත්, 13 වන සිකුරාදා, ඊශ්‍රායලය ගුවන් ප්‍රහාර සහ මොසාඩ් හි ගරිල්ලා කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියාකාරකම් ආරම්භ කළ අතර, එය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සම්මතයන් සහ එක් ස්වෛරී රාජ්‍යයකට තවත් ස්වෛරී රාජ්‍යයකට පහර දීම තහනම් කරන එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය උල්ලංඝනය කළේය. ඊශ්‍රායලය මෙම මෙහෙයුම හැඳින්වූයේ “නැගී එන සිංහ මෙහෙයුම” ලෙසයි.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථානවලට පහරදීම යුද අපරාධ ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ එවැනි ප්‍රහාර අතරතුර නිකුත් වන විකිරණ දේශසීමා හරහා ගමන් කිරීමට සහ අනෙකුත් ජාතීන්ට අනතුරුදායක වීමට ඇති හැකියාව නිසාය. ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථානවලට ඊශ්‍රායලය පහරදීම මෙම මූලධර්මය උල්ලංඝනය කිරීමකි. න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථාන අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා වගකිව යුතු ජාත්‍යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (IAEA) පවා ප්‍රහාරය හෙළා දුටුවේ නැත.

ඊශ්‍රායල ගුවන් ප්‍රහාරවලට පෙර, ඉරානයට රිංගා සිටි එහි බුද්ධි ඒජන්සිය වන මොසාඩ්, ඇතුළත සිට ඉරාන ගුවන් ආරක්ෂාව සාර්ථකව උල්ලංඝනය කළේය. ඒ සමඟම, පුළුල් ඩ්‍රෝන් ප්‍රහාර දියත් කරන ලදී. තුවාල ලැබූවන් අතර හමුදා අණ දෙන නිලධාරීන් තිදෙනෙකු, ඉහළ පෙළේ දේශපාලන නායකයින් සහ ප්‍රමුඛ න්‍යෂ්ටික විද්‍යාඥයෙකු ඇතුළු ප්‍රමුඛ පුද්ගලයින් 20 ක් පමණ සිටියහ. නිශ්චිත ස්ථානයක පැවති හදිසි රැස්වීමකට ඔවුන්ව පොළඹවා ගනිමින් රැවටිලිකාර WhatsApp පණිවිඩයක් ලැබීමෙන් පසු හමුදා නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකු මිය ගියහ. ඊට අමතරව, ඇතැම් විද්‍යාඥයින් සහ හමුදා නායකයින් ඔවුන්ගේම නිදන කාමර තුළ මරා දමන ලද අතර, ඔවුන්ගේ නොසැලකිල්ල මෙම දැවැන්ත පාඩුවට හේතු විය.

මෙමඟින් ඊශ්‍රායලයට ඉරාන ගුවන් සීමාව උල්ලංඝනය කිරීමට හැකි වූ අතර, එමඟින් ඔවුන්ට නිදහසේ ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට හැකි විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉරානයේ හමුදා අණ සහ යටිතල පහසුකම් සැලකිය යුතු ලෙස විනාශ විය. ඊශ්‍රායලයේ මෙම වේගවත් ප්‍රහාරය, එහි මොසාඩ් සංවිධානයේ අනපේක්ෂිත ගරිල්ලා උපක්‍රම සමඟ එක්ව, ගෝලීය ප්‍රජාව මවිතයට පත් කළේය. බොහෝ දෙනෙක් විශ්වාස කළේ ඊශ්‍රායලය 1967 දින හයක යුද්ධයෙන් ලබාගත් නිර්භීතකම නැවත ක්‍රියාත්මක කරන බවයි. එම ගැටුමෙන් පසුව, ඊජිප්තුව කිසි විටෙකත් එහි මුල් තැන සම්පූර්ණයෙන්ම ලබා ගත්තේ නැත. ඒ හා සමානව, ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව අනුමාන කළේ ඉරානයේ ස්ථිරභාවය සහ වාචාලකම අවසන් වී ඇති බවයි.

ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් තම සාර්ථකත්වය ගැන ප්‍රීතියෙන් පිනා ගියේ, “ඊයේ අප සමඟ කතා කළ අය තවදුරටත් අප අතර නැත. අපි විධිමත් ලෙස යුද්ධයකට අවතීර්ණ වී නොමැති වුවද, අවශ්‍ය ආයුධ සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අපි සපයා ඇති අතර එය දිගටම කරගෙන යනු ඇත” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කරමිනි. න්‍යෂ්ටික බෝම්බයක් හඹා යාම නවතා සාකච්ඡා මේසයට පැමිණෙන ලෙස ඔහු ඉරානයට අනතුරු ඇඟවීය. කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි පැය නවය තුළ තත්වයන් නාටකාකාර ලෙස වෙනස් විය. ඉරානයෙන් දියත් කරන ලද ඩ්‍රෝන යානා සියයකට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ මිසයිල කිහිපයක් ඊශ්‍රායල අගනුවර වන ටෙල් අවිව් වෙත පහර දුන්නේය. ගාසා තීරයේ ජනතාව දිගු කලක් විඳදරාගත් දුක් වේදනා පිළිබඳ දර්ශනයක් ඊශ්‍රායල ජනතාවට පළමු වරට හමු වූ අවස්ථාව මෙය විය. ජෝර්දානය මෙම ප්‍රක්ෂේපන බොහොමයක් සාර්ථකව වළක්වා ගත් අතර, ඇමරිකානු යුද නැව් ඒවා ව්‍යර්ථ කිරීමට උත්සාහ කළද, සමහරක් තවමත් අනාවරණය වීමෙන් වැළකී සැතපුම් දහසක දුර සිට ඊශ්‍රායලයට ළඟා වීමට සමත් විය. ඉරානය මෙම මෙහෙයුම හැඳින්වූයේ “සැබෑ පොරොන්දුව III මෙහෙයුම” ලෙසයි.

ඊශ්‍රායලයේ යකඩ ගෝලය ලොව හොඳම ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධතිය ලෙස සලකනු ලැබූ අතර, ඇමරිකාවේ බලවත් THAAD පද්ධතිය එයට අනුපූරක විය. කෙසේ වෙතත්, ඉරාන මිසයිල ඊශ්‍රායලයේ භූමිය තුළට දරුණු ලෙස පහර දුන් විට ලෝකය මවිතයට පත් විය. මෙම දින 12 ක ගැටුම, අති නවීන තාක්‍ෂණය, සැලකිය යුතු ඇමරිකානු සහයෝගය සහ මොසාඩ් හි ඉතා දියුණු බුද්ධි හැකියාවන් මගින් ශක්තිමත් වූ ඊශ්‍රායලයේ පැවති, පැරණි විශ්වාසය වූ ලොව කිසිම තර්ජනයකට ගොදුරු නොවන ෙනනාෙසල්වෙන සුළු වූ ශක්තිමත් වූ ද දිගුකාලීන වූද විශ්වාසය බිඳ දැමීය.

බී.ඒ.කාදර්–B.A.Kader

(මෙම සිංහල පරිවර්තනය සඳහා කැලණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරියක් සහ එක්සත් රාජධානියේ හල් විශ්ව විද්‍යාලයේ ආචාර්ය උපාධි අපේක්ෂකයෙකු වන සංජීවනී රූපසිංහ දුන් අනගි සහායට ස්තූතිය)

ඡායාරූප අන්තර්ජාලය ඇසුරිනි.